Contact:Jan C. Bos
E jancbos@kpnmail.nl
Matteüs 4, 1-11 Ontmoetingskerk, Haarlem
Daarna werd Jezus door de Geest meegevoerd naar de woestijn om door de duivel op de proef gesteld te worden. Dat is een opvallende eerste zin van het Evangelie dat wij hebben gelezen. Is het soms de bedoeling dat de duivel mensenkinderen beproeft? Het lijkt er wel op. Wat gek, want dagelijks bidden wij toch met Jezus: Leidt ons niet in verzoeking maar verlos ons van de boze.
Toch lijkt het wel alsof het de bedoeling is. Het wordt beschreven als een vanzelfsprekende fase in het leven van Jezus. Eerst werd Jezus gedoopt en daarna werd Jezus door de Geest naar de woestijn geleid om verzocht te worden door de duivel.
Een kind wordt geboren en gedoopt. En daarna gaat zo'n kind het leven in. Zijn moeder wil hem wel overal voor beschermen. Altijd bij de hand. Hygiëne tegen de bacteriën en pas op, pas op. Maar ja, daar worden kinderen niet groot van. Hij moet ook vallen. De zere knie is nodig en de eerste kibbel ook. En hij heeft zijn kinderziektes nodig om het leven aan te kunnen.
Het gaat naar school om met scha en schande het leven te leren. En het doet examen, vroeger en later. Het wordt beproefd betekent dat letterlijk. Doet-ie het wel of doet-ie het niet. Kan hij wel, kan hij niet. Zal hij wel, zal hij niet.
Is het soms de bedoeling. Die vraag bekruipt mij ook wel bij de eerste lezing van deze morgen over Adam, Eva en de slang. Het verband is snel gelegd. Waar Adam en Eva helaas aan de verleiding geen weerstand konden bieden, daar is Jezus staande gebleven, hij wel gelukkig. De oude Adam maakte van het paradijs een woestijn. De nieuwe Adam maakt van de woestijn een paradijs, zei men wel met een verwijzing naar de apostel Paulus.
Toch is het Genesisverhaal voor mij meer dan alleen maar een verhaal van menselijk falen. Want ook daar lijkt wel alsof het de bedoeling was dat het zo en niet anders ging.
God schept een bloeiende tuin. Alles is mooi en prachtig. Als in de kamer van een pasgeboren baby. Warme deken, zachte kleuren, buiten is het koud. Maar God schept ook die boom binnen in de tuin. De Eeuwige maakt het gevaarlijk binnen en stelt het gebod. En de Eeuwige schept de slang. Is het soms de bedoeling dat een mens het kwade niet ontgaat, dat hij kennis maakt met het kwade en het goede. Is het soms de bedoeling dat hij leren moet te leven en naar buiten moet de wijde wereld in. Je moet leren mens te worden. Dat gaat niet als je veilig beschermd in een coconnetje blijft. Dat gaat niet als je verwend wordt met alleen maar lekker.
Over Genesis 3 wordt meestal gedacht in termen van zonde en straf. Die kant zit ook zeker aan het verhaal maar het is niet de enige kant. Adam en Eva leren dat ze geen goden maar mensen zijn. Ze moeten naar buiten. Ze moeten aan het werk. Ze leren de liefde kennen en de seksualiteit die nodig is om door te gaan. Ze leren het kwaad kennen en ze moeten het bevechten. En de profeten sporen ons daarbij aan. De Eeuwige heeft je bekend gemaakt wat goed is: Recht doen, trouw zijn, wandelen met God en met alles wat zijn kostbare traditie ons schenkt.
Genesis 3 is het oerverhaal van de Schrift over het ontstaan van de menselijke verantwoordelijkheid. Je hebt een vrije wil wat er ook door allerlei breinwetenschappers wordt gezegd. Je bent een mens die goed en die verkeerd kan kiezen.
Heeft het een bedoeling dat onze Heer geleid wordt in de woestijn om weerstand te bieden tegen de duivelse verleiding om macht te vergaren voor eigen rijkdom, eigen eer en eigen gemoedsrust?
Dit is de eerste zondag in de veertig dagen en volgens traditie lezen we het verhaal van de verzoeking in de woestijn. Moet dat? Ja, dat moet want dit dwarse verhaal van honger en moeite en vechten tegen verleiding is nodig vandaag.
Volgens sociologisch onderzoek is de hedendaagse Nederlander een genotzuchtig individu dat overal recht op meent te hebben. Ik wil een korte werkweek. Ik wil veel op vakantie. Ik wil mooie spullen. “Geniet ervan” is zelfs een groet geworden.
Dat las ik in mijn krant vorige week. Het is slecht voor ons. Alleen maar verwend worden met lekker is niet goed voor je zelf. Het maakt je zwak en verslaafd. En het is niet goed voor de aarde die ons allen draagt en voor onze zusters en broeders die de tol betalen van onze rijkdom. Ik lees dat en ik denk: Slaat dat ook op mij? Hang ik niet ook aan mijn comfort en mijn rust? Ben ik alert genoeg en weerbaar tegen machten en krachten die mij willen laten geloven dat het oké is om voor je eigen belang op te komen, dat het wel meevalt met de schade aan milieu en medemens. Geldt ook voor mij dat lang lekker leven mijn eerste prioriteit is?
Bij beproeving gaat het in de eerste plaats niet om een moeilijk lot dat je ondergaat Het gaat om de keuzes die je maakt in een moeilijke tijd, om de keuzes die je maakt in je kostbare maar pook zo kwetsbare leven.
In die beproeving gaat Jezus ons voor. Hij allereerst wordt getest. Jezus, wie ben je? Wat doe je? Waar kies jij voor? Kies je voor brood en spelen, voor religie om in te zwijmelen, voor macht zonder liefde?
Wie ben je. Wat wil je. Welke betekenis geef jij aan je leven?
Die duivelse verleidingen zijn er ook vandaag. Ze zijn er in de verwarrende tijden die we vandaag beleven. Ze verschijnen in de beloften van autocratische leiders die beloven dat ze goed voor je zullen zorgen. Voor jou wel. Niet voor illegale vreemdelingen natuurlijk. Ze verschijnen in de gelikte christelijke preken die de joods-christelijke traditie zeggen hoog te houden tegen moslims en ander vreemd volk en christelijke eigenheid inzetten tegen links woke-gedoe. Ze fluisteren in jouw ongeruste hart dat het echt wel redelijk is zoals je leeft, jouw bevoorrechte positie welverdiend en vanzelfsprekend is.
Kunnen we weerstand beiden tegen deze verleidingen. Kunnen we dat. Willen we dat?
In die beproeving gaat Jezus ons voor. En in die beproeving, ja in heel zijn leven heeft Hij laten zien dat Hij de zoon van God is. Dat Hij staat voor gerechtigheid, genade, waarheid.
Het klonk bij zijn doop en het klonk bij zijn kruis opnieuw.
Door zijn lijden heeft Hij gehoorzaamheid geleerd, zegt de brief aan de Hebreeën.
Die gehoorzaamheid is onze redding. Jezus heeft gehoord naar de Ene en wij mogen hem in dat horen volgen in deze veertig dagen en in alle kostbare maar soms ook zware dagen van ons leven.
Dit is de eerste zondag in de veertig dagen. In de veertig dagen worden jij en ik uitgenodigd de leerschool in de woestijn met Jezus te delen door te vasten en te bidden. De protestanten hebben het vasten bij de reformatie afgeschaft. Het vasten paste niet bij een mens die uit genade alleen leeft. Jammer eigenlijk. In onze weelderige tijd is vasten heel goed voor een mens. De katholieken hebben het vasten lang volgehouden maar het is verzand in onze dagen. Alweer jammer. Door vasten leer je loslaten. Als je zelfs het kleine niet kunt laten staan hoe zul je dan ooit leren het grote los te laten als dat moet… Niet alles moet altijd lekker zijn. Niet alles moet altijd leuk zijn.
Maar als dan de beproeving Gods bedoeling kan zijn, hoe kunnen wij dan bidden: Leidt ons niet in de beproeving maar verlos ons van de boze. Ach, misschien is het allereerst wel een teken dat wij Jezus niet zijn. Hij kon de woestijn aan. Het is een bede om voor de beproeving gespaard te worden en dat niet de boze ons overweldigen zal. Wie voelt zich zo sterk dat hij dat niet bidden zou? Ik versta dat als een bede aan God ons niet prijs te geven in de beproeving maar vast te houden en kracht te geven. En het is een gebed vanuit het besef dat wij mensen breekbaar en kwetsbaar zijn.
Leidt ons niet in de beproeving. Er zijn wel mensen die dat niet bidden omdat ze niet geloven kunnen dat een beproeving ooit van God afkomt. En ik deel dat gevoel in die zin dat God geen mens ooit in de beproeving ten onder laat gaan. Hij niet. Als de stormen hoog gaan in de wereld blijft Hij nabij. Als de stormen hoog gaan in je persoonlijk leven, zo kostbaar, zo kwetsbaar, zo vatbaar voor ziekte en zeer, dan blijft Hij nabij.
Het gebed is dan ook geen impliciete beschuldiging. In het gebed spreken wij God aan op wie Hij is: Een God die door alles heen een mens vasthoudt en ten goede richt.
Hij laat ons groeien tot de oogst.